Mỗi đêm, cơ thể đi qua các giai đoạn của giấc ngủ theo từng chu kỳ khoảng 90 phút, từ ngủ nông, ngủ sâu đến ngủ mơ. Hiểu chu kỳ này giúp bạn chọn giờ ngủ, giờ dậy hợp lý và biết vì sao có hôm ngủ đủ mà vẫn mệt.
NỘI DUNG CHÍNH
1. Giai đoạn của giấc ngủ là gì?
Giai đoạn của giấc ngủ là các mốc khác nhau mà cơ thể trải qua trong một chu kỳ ngủ trọn vẹn. Mỗi chu kỳ bao gồm 4 giai đoạn chính, trong đó có ba giai đoạn NREM (ngủ không chuyển động mắt nhanh) và một giai đoạn REM (ngủ có chuyển động mắt nhanh).

Mỗi giai đoạn mang đặc điểm riêng biệt về hoạt động não bộ, chuyển động mắt cũng như trạng thái sinh lý của cơ thể. Các giai đoạn luân phiên nhau giúp cơ thể phục hồi sức lực, giúp não sắp xếp ký ức và duy trì sức khỏe lâu dài.
2. 4 giai đoạn của giấc ngủ bạn nên biết
Một chu kỳ giấc ngủ hoàn chỉnh thường kéo dài khoảng 90 đến 120 phút và bao gồm 4 giai đoạn chính. Các giai đoạn của giấc ngủ này diễn ra luân phiên trong đêm, lặp lại từ 4 đến 6 lần nếu bạn ngủ đủ giấc.
2.1. Giai đoạn 1: Ru ngủ
Đây là giai đoạn mở đầu của chu kỳ giấc ngủ, còn gọi là giai đoạn chuyển tiếp từ trạng thái tỉnh táo sang mơ màng. Giai đoạn này diễn ra trong thời gian rất ngắn, chỉ từ 1 đến 5 phút. Lúc này, nhịp thở, nhịp tim và hoạt động của não bộ bắt đầu chậm lại, trong khi các cơ dần thư giãn.
Một đặc điểm dễ nhận biết trong giai đoạn của giấc ngủ này là hiện tượng co giật cơ nhẹ hoặc cảm giác như đang rơi, điều khiến bạn giật mình tỉnh giấc. Vì cơ thể vẫn còn nhạy cảm với môi trường xung quanh nên bạn rất dễ bị đánh thức. Nếu không bị gián đoạn, cơ thể sẽ nhanh chóng bước sang giai đoạn tiếp theo để tiếp tục chu kỳ ngủ ổn định.

2.2. Giai đoạn 2: Ngủ nông
Giai đoạn ngủ nông kéo dài khoảng 10 đến 25 phút ở chu kỳ đầu và dài dần ở các chu kỳ sau, cộng lại chiếm khoảng một nửa tổng thời lượng ngủ ở người trưởng thành. Trong số các giai đoạn của giấc ngủ, đây là giai đoạn bạn cảm thấy bắt đầu tách biệt dần với thế giới bên ngoài. Nhịp tim chậm lại, nhiệt độ cơ thể giảm và các cơ thả lỏng hơn.
Ở giai đoạn này, mắt không còn chuyển động, sóng não chậm hơn nhưng vẫn có những đợt sóng nhanh giúp cơ thể chống lại các tác nhân gây tỉnh giấc. Người ngủ vẫn có thể bị đánh thức khá dễ bởi tiếng động lớn.

Ngủ trọn vẹn qua giai đoạn 2 giúp bạn chuyển tiếp sang giai đoạn ngủ sâu, khi cơ thể được phục hồi nhiều hơn.
2.3. Giai đoạn 3: Ngủ sâu
Giai đoạn ngủ sâu là giai đoạn cuối của giấc ngủ NREM, thường kéo dài từ 20 đến 40 phút ở các chu kỳ đầu. Đây là lúc cơ thể phục hồi thể chất, tái tạo năng lượng và hỗ trợ hệ miễn dịch.
Não bộ lúc này sản sinh ra sóng delta chậm và có biên độ lớn, đồng thời các cơ quan trong cơ thể cũng hoạt động ổn định hơn. Huyết áp và nhịp thở chậm, đều; cơ bắp thả lỏng.
Ở giai đoạn này, người ngủ rất khó bị đánh thức và nếu tỉnh dậy, bạn sẽ cảm thấy choáng váng hoặc mất phương hướng trong vài phút. Thời lượng giai đoạn này sẽ giảm dần sau mỗi chu kỳ trong đêm và được thay thế bằng thời gian nhiều hơn cho giấc ngủ REM ở cuối chu kỳ.

2.4. Giai đoạn 4: Ngủ mơ
Giai đoạn ngủ mơ hay còn gọi là giai đoạn REM (Rapid Eye Movement) là giai đoạn cuối cùng trong chu kỳ ngủ. Giai đoạn này bắt đầu khoảng 70 đến 90 phút sau khi bạn chìm vào giấc ngủ và kéo dài từ 10 đến 60 phút, thường lâu hơn vào gần sáng.
Biểu hiện của giai đoạn này là nhịp tim và huyết áp tăng, nhịp thở trở nên nhanh và không đều. Các cơ bắp bị ức chế một cách tự nhiên để ngăn cơ thể cử động theo giấc mơ. Đây cũng là lúc bạn trải qua những giấc mơ sống động và có thể xuất hiện phản ứng sinh lý tương tự lúc tỉnh.

Giấc ngủ REM giúp não xử lý ký ức, cảm xúc và hỗ trợ việc học. Thiếu REM kéo dài có thể khiến bạn khó tập trung và dễ thay đổi tâm trạng hơn.
3. Chu kỳ giấc ngủ diễn ra thế nào trong một đêm?
Các giai đoạn không chạy thẳng từ 1 đến 4 rồi dừng. Thường cơ thể đi từ giai đoạn 1 sang 2, xuống ngủ sâu, quay lại ngủ nông rồi mới vào REM; xong một vòng thì bắt đầu chu kỳ mới. Nửa đầu đêm có nhiều giấc ngủ sâu, nửa sau đêm REM dài dần, nên thức khuya hay dậy quá sớm đều khiến bạn hụt một phần giấc ngủ.
| Giai đoạn | Tỷ lệ trong cả đêm (khoảng) | Vai trò chính |
| Giai đoạn 1 (ru ngủ) | Khoảng 5% | Chuyển từ thức sang ngủ |
| Giai đoạn 2 (ngủ nông) | Khoảng 50% | Cơ thể chậm lại, chuẩn bị ngủ sâu |
| Giai đoạn 3 (ngủ sâu) | Khoảng 10 đến 25%, giảm dần theo tuổi | Phục hồi thể chất, hỗ trợ miễn dịch |
| Giai đoạn REM (ngủ mơ) | Khoảng 20 đến 25% | Xử lý ký ức, cảm xúc |
4. Cách tính giờ ngủ theo chu kỳ để dậy không mệt
Thức dậy ở cuối một chu kỳ, khi bạn đang ngủ nông, thường dễ chịu hơn bị đánh thức giữa lúc ngủ sâu. Cách tính đơn giản: lấy giờ cần dậy, lùi lại 5 hoặc 6 chu kỳ 90 phút, rồi cộng thêm khoảng 15 phút để vào giấc.

| Giờ cần dậy | Ngủ 5 chu kỳ (7,5 tiếng), lên giường lúc | Ngủ 6 chu kỳ (9 tiếng), lên giường lúc |
| 5 giờ 30 | 21 giờ 45 | 20 giờ 15 |
| 6 giờ | 22 giờ 15 | 20 giờ 45 |
| 6 giờ 30 | 22 giờ 45 | 21 giờ 15 |
| 7 giờ | 23 giờ 15 | 21 giờ 45 |
Độ dài chu kỳ mỗi người khác nhau, nên bảng chỉ để tham khảo. Bạn có thể xê dịch 10 đến 15 phút và theo dõi vài hôm để tìm giờ dậy giúp bạn thấy nhẹ người.
Giải đáp: Ngủ đủ giấc có quan trọng? 4 cách tăng chất lượng giấc ngủ
5. Cách để có giấc ngủ ngon trong các giai đoạn của giấc ngủ
Để các giai đoạn diễn ra liền mạch, ít bị gián đoạn, bạn có thể bắt đầu từ những thay đổi nhỏ về chỗ ngủ, giờ giấc và ăn uống.
5.1. Đầu tư chăn ga gối nệm phù hợp
Một bộ chăn ga gối và nệm êm ái và phù hợp với cơ thể sẽ tạo cảm giác thoải mái ngay từ khi đặt lưng xuống giường. Điều này giúp quá trình chuyển qua các giai đoạn của giấc ngủ trở nên tự nhiên và ít bị gián đoạn hơn.
Chất liệu nệm và gối cũng ảnh hưởng đến việc bạn có hay tỉnh giữa đêm. Nệm thoáng khí, hỗ trợ nâng đỡ tốt sẽ giúp bạn duy trì tư thế ngủ thoải mái và hạn chế trở mình trong đêm. Người hay nóng lưng có thể tham khảo nệm có dải làm mát như Goodnight Active Hybrid.

Xem thêm: Nên nằm loại nệm nào để tốt cho sức khoẻ, ngủ ngon hơn?
5.2. Duy trì thói quen ngủ lành mạnh
Một trong những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng của từng giai đoạn của giấc ngủ là giờ giấc sinh hoạt. Cố gắng đi ngủ và thức dậy vào cùng một thời điểm mỗi ngày sẽ giúp đồng hồ sinh học hoạt động ổn định hơn, từ đó cơ thể dễ dàng bước vào trạng thái nghỉ ngơi sâu và đều đặn.
Việc dành thời gian thư giãn trước khi ngủ cũng rất cần thiết. Thay vì làm việc hay dùng thiết bị điện tử ngay trước khi đi ngủ, bạn có thể đọc sách, thiền hoặc nghe nhạc nhẹ. Những thói quen này giúp làm dịu hệ thần kinh, tạo điều kiện để cơ thể nhanh chóng chuyển sang giai đoạn ngủ sâu tự nhiên.
5.3. Xây dựng chế độ ăn uống đủ chất
Ăn uống điều độ cũng hỗ trợ giấc ngủ. Các thực phẩm có magie, canxi, tryptophan như sữa, chuối, các loại hạt, cá có thể giúp bạn dễ chịu hơn trước giờ ngủ.
Bên cạnh đó, nên ưu tiên những thực phẩm dễ tiêu, tránh ăn quá no hoặc quá trễ vào buổi tối vì có thể gây khó chịu, ảnh hưởng đến quá trình chuyển sang giai đoạn ngủ sâu. Một cốc sữa ấm hoặc bữa tối nhẹ nhàng với rau xanh, ngũ cốc nguyên cám là lựa chọn hợp lý để hỗ trợ giấc ngủ tự nhiên.

5.4. Tránh ánh sáng xanh
Ánh sáng xanh từ điện thoại, máy tính hoặc tivi có thể ức chế quá trình sản sinh melatonin. Khi lượng melatonin bị rối loạn, cơ thể khó bước vào giai đoạn của giấc ngủ một cách đều đặn, dẫn đến mất ngủ hoặc ngủ không sâu.
Để cải thiện tình trạng này, bạn nên hạn chế tiếp xúc với thiết bị điện tử ít nhất 1 giờ trước khi đi ngủ. Thay vào đó, hãy chọn những hoạt động thư giãn như viết nhật ký, nghe nhạc nhẹ hoặc tập thở sâu để giúp não bộ chuẩn bị cho một giấc ngủ trọn vẹn hơn.
5.5. Hạn chế chất kích thích trước khi ngủ
Cà phê, trà đậm, rượu hoặc đồ uống có chứa caffeine tuy giúp tỉnh táo tạm thời nhưng lại gây ảnh hưởng tiêu cực đến giai đoạn của giấc ngủ. Những chất này có thể khiến bạn khó đi vào giấc ngủ, ngủ chập chờn hoặc tỉnh giấc giữa đêm mà không rõ lý do. Rượu bia tuy dễ làm bạn thiếp đi nhưng lại làm giảm giấc ngủ REM trong nửa sau đêm.
Vì vậy, bạn nên tránh sử dụng các chất kích thích ít nhất 6 giờ trước khi đi ngủ. Thay vào đó, hãy lựa chọn những thức uống dịu nhẹ như trà hoa cúc hoặc nước ấm để cơ thể dễ thư giãn hơn.

5.6. Tạo môi trường ngủ tốt
Một không gian yên tĩnh, thoáng mát và tối vừa đủ là điều kiện thuận lợi để các giai đoạn của giấc ngủ diễn ra liền mạch. Nhiệt độ phòng nên được duy trì ở mức dễ chịu, khoảng 24 đến 26 độ C khi bật điều hòa.
Bổ sung một số yếu tố thư giãn như máy khuếch tán tinh dầu, rèm cản sáng hay máy lọc không khí cũng giúp cải thiện chất lượng môi trường ngủ. Khi cơ thể cảm thấy an toàn và thư thái, việc bước vào giấc ngủ sâu sẽ dễ dàng hơn.
6. Câu hỏi thường gặp
Cả hai đều cần thiết và không thay thế cho nhau. Ngủ sâu giúp cơ thể phục hồi thể chất, còn REM giúp não xử lý ký ức và cảm xúc. Ngủ đủ giờ và đều giờ là cách để bạn có đủ cả hai.
Cách chia cũ có 5 giai đoạn gồm 4 giai đoạn NREM và REM. Từ năm 2007, Viện Hàn lâm Y học Giấc ngủ Hoa Kỳ gộp hai giai đoạn ngủ sâu làm một, nên hiện nay giấc ngủ thường được chia thành 4 giai đoạn: 3 giai đoạn NREM và 1 giai đoạn REM.
Người trưởng thành thường có khoảng 1 đến 2 tiếng ngủ sâu trong một đêm ngủ 7 đến 9 tiếng, và thời lượng này giảm dần theo tuổi. Bạn không cần đo chính xác; nếu sáng dậy tỉnh táo, ban ngày ít buồn ngủ thì giấc ngủ sâu của bạn thường đã đủ.
Có thể bạn bị đánh thức giữa lúc đang ngủ sâu, giấc ngủ bị cắt quãng nhiều lần trong đêm, hoặc giờ ngủ thay đổi liên tục. Ngáy to, ngưng thở khi ngủ hay căng thẳng kéo dài cũng làm giảm giấc ngủ sâu.
Có. Trẻ sơ sinh có chu kỳ ngủ ngắn hơn, chỉ khoảng 50 đến 60 phút, và dành gần một nửa thời gian ngủ cho giai đoạn REM. Chu kỳ dài dần và giống người lớn hơn khi trẻ lớn lên.
Hiểu các giai đoạn của giấc ngủ giúp bạn chọn giờ ngủ, giờ dậy hợp lý và giữ thói quen để ngủ sâu hơn mỗi đêm. Cần tư vấn chọn nệm, gối cho giấc ngủ liền mạch, bạn gọi 1800 2092 hoặc ghé Goodnight để xem các mẫu phù hợp.
Xem thêm:

Có thể bạn quan tâm
Ngủ 4 tiếng 1 ngày có sao không? Tác hại và cách giảm mệt
Ngủ trưa 1 tiếng có tốt không? Ngủ trưa bao lâu là hợp lý?
Cách ngủ nhanh trong 2 phút: 7 mẹo dễ làm cho người khó ngủ
Ngủ nhiều nhưng vẫn buồn ngủ? 9 lý do và cách cải thiện
Gợi ý 14 mẹo dân gian giúp trẻ ngủ sâu giấc mẹ nên biết
Khó ngủ nên làm gì? 7 cách giúp bạn dễ ngủ và ngủ sâu hơn